De meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is een wettelijk verplicht vijfstappenplan dat zorgprofessionals helpt signalen van geweld te herkennen en te handelen. Sinds 1 januari 2019 bevat stap 5 een afwegingskader om te bepalen of melden bij Veilig Thuis en/of zelf hulp bieden nodig is.
Kort samengevat
- Verplicht op grond van de Wkkgz en het Besluit verplichte meldcode voor alle zorgorganisaties.
- Bestaat uit vijf stappen; sinds 2019 met een verplicht afwegingskader in stap 5.
- Veilig Thuis is het advies- en meldpunt; overleg kan altijd anoniem plaatsvinden.
- Organisaties moeten de meldcode implementeren, aandachtsfunctionarissen aanstellen en scholing borgen.
Wat is de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling?
Demeldcodeis een stappenplan dat professionals houvast geeft bij vermoedens van huiselijk geweld, kindermishandeling, ouderenmishandeling, seksueel geweld en verwaarlozing. De verplichting vloeit voort uit deWet verplichte meldcode, verankerd in de Wkkgz, de Jeugdwet, de Wmo 2015 en de Wet op het primair onderwijs. Elke zorgorganisatie moet een meldcode vaststellen en het gebruik ervan bevorderen. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht op de aanwezigheid en toepassing.
Uit welke vijf stappen bestaat de meldcode?
Het basismodel kent vijf stappen die een professional doorloopt zodra er signalen zijn:
- Stap 1:Breng de signalen in kaart en leg deze feitelijk vast in het dossier.
- Stap 2:Overleg met een collega en vraag zo nodig anoniem advies bij Veilig Thuis of een letselduidingsdeskundige.
- Stap 3:Ga in gesprek met de betrokkene(n) over de signalen.
- Stap 4:Weeg de aard en ernst van het geweld; gebruik het risicotaxatie-instrument.
- Stap 5:Beslis aan de hand van het afwegingskader: is melden bij Veilig Thuis nodig én is zelf hulp bieden of organiseren mogelijk?
Wat veranderde er in 2019 met het afwegingskader?
Sinds 1 januari 2019 is stap 5 aangescherpt met een verplichtafwegingskader. De professional beantwoordt daarin steeds twee vragen: is er sprake van (een vermoeden van) acute of structurele onveiligheid, en kan de professional de betrokkenen zelf voldoende beschermen? Bij acute of structurele onveiligheid is melden bij Veilig Thuis altijd noodzakelijk. Elke beroepsgroep, huisartsen, verpleegkundigen, jeugdartsen, GGZ-professionals, beschikt over een eigen, sectorspecifiek afwegingskader dat in de branchemeldcode is opgenomen.
Welke rol speelt Veilig Thuis?
Veilig Thuis is het regionale advies- en meldpunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling, wettelijk geregeld in de Wmo 2015. Professionals kunnen er altijd, desgewenst anoniem, advies vragen zonder direct te melden. Na een melding beoordeelt Veilig Thuis de veiligheid, kan het onderzoek doen en zet het waar nodig hulp in gang. Het beroepsgeheim en de AVG vormen geen belemmering: er geldt een wettelijk meldrecht dat de zorgverlener toestaat gegevens te delen wanneer dat nodig is om geweld te stoppen.
Waar moeten zorgorganisaties op letten bij implementatie?
Bestuurders en HR zijn verantwoordelijk voor een werkbare, actuele meldcode. Belangrijke aandachtspunten:
| Onderdeel | Verplichting |
|---|---|
| Aandachtsfunctionaris | Aanstellen als vraagbaak en bewaker van het proces |
| Scholing | Structureel signaleren en gespreksvoering trainen |
| Kindcheck | Toepassen bij (mogelijk) kwetsbare volwassen cliënten met kinderen |
| Dossiervoering | Feitelijke, navolgbare vastlegging van signalen en stappen |
Een goed geborgde meldcode vraagt om herhaalde scholing en tijd; personeelstekorten en verloop kunnen de continuïteit onder druk zetten. Organisaties die willen sturen op de kosten van uitstroom vinden ondersteuning via onzerekentool personeelsverloopen overigerekentoolsvoor de zorg.
De meldcode ontslaat professionals niet van hun eigen verantwoordelijkheid: het blijft een handelingskader dat professioneel oordelen ondersteunt, geen vervanging daarvan.
Veelgestelde vragen
Is melden bij Veilig Thuis verplicht?
Melden zelf is geen absolute plicht, maar het doorlopen van de meldcode wél. Bij acute of structurele onveiligheid schrijft het afwegingskader voor dat melden bij Veilig Thuis noodzakelijk is. Adviesgesprekken kunnen altijd anoniem plaatsvinden.
Botst de meldcode met het medisch beroepsgeheim?
Nee. Er bestaat een wettelijk meldrecht waardoor zorgverleners ondanks het beroepsgeheim en de AVG gegevens mogen delen met Veilig Thuis wanneer dat nodig is om geweld te stoppen of te voorkomen.
Wat is de kindcheck binnen de meldcode?
De kindcheck verplicht professionals na te gaan of een volwassen cliënt met bijvoorbeeld ernstige psychische of verslavingsproblematiek kinderen verzorgt, en of de veiligheid van die kinderen gewaarborgd is. Bij twijfel worden de meldcodestappen doorlopen.