Een persoonsgebonden budget (pgb) is een geldbedrag waarmee een cliënt zelf zorg, ondersteuning of hulpmiddelen inkoopt in plaats van zorg in natura. Het pgb bestaat binnen de Wlz, Zvw, Wmo en Jeugdwet en wordt bij Wlz, Wmo en Jeugdwet beheerd via de Sociale Verzekeringsbank (SVB).
Kort samengevat
- Een pgb bestaat in vier wettelijke domeinen: Wlz, Zvw, Wmo 2015 en Jeugdwet, elk met eigen verstrekker en voorwaarden.
- Budgetbeheer verloopt via het trekkingsrecht bij de SVB, behalve bij het Zvw-pgb dat de zorgverzekeraar uitkeert.
- De budgethouder moet aantoonbaar regie kunnen voeren of dit door een gewaarborgde hulp laten doen.
- Verstrekkers toetsen vooraf op geschiktheid en achteraf op rechtmatige en doelmatige besteding.
Wat is een persoonsgebonden budget (pgb)?
Eenpersoonsgebonden budget (pgb)is een leveringsvorm waarbij een cliënt een budget toegekend krijgt om zelf zorg en ondersteuning te organiseren en in te kopen. Het alternatief iszorg in natura (zin), waarbij de verstrekker rechtstreeks een gecontracteerde aanbieder inschakelt. Met een pgb selecteert de budgethouder zelf zorgverleners, sluit hij zorgovereenkomsten en stuurt hij op planning en kwaliteit. Deze eigen regie is de kern én de belangrijkste voorwaarde van het pgb.
In welke wetten bestaat een pgb?
Het pgb kent vier wettelijke domeinen, elk met een eigen verstrekker en toetsingskader:
| Wet | Verstrekker | Budgetbeheer |
|---|---|---|
| Wlz | Zorgkantoor | SVB (trekkingsrecht) |
| Zvw | Zorgverzekeraar | Zorgverzekeraar (uitbetaling aan budgethouder) |
| Wmo 2015 | Gemeente | SVB (trekkingsrecht) |
| Jeugdwet | Gemeente | SVB (trekkingsrecht) |
HetWlz-pgbis bedoeld voor langdurige, intensieve zorg. HetZvw-pgbbetreft doorgaans verpleging en verzorging (wijkverpleging). HetWmo-pgbricht zich op maatschappelijke ondersteuning zoals begeleiding en huishoudelijke hulp; hetJeugdwet-pgbop jeugdhulp.
Hoe werkt het trekkingsrecht via de SVB?
Bij de Wlz, Wmo en Jeugdwet ontvangt de budgethouder het geld niet op de eigen rekening. In plaats daarvan beheert deSociale Verzekeringsbank (SVB)het budget via hettrekkingsrecht. De budgethouder legt zorgovereenkomsten en declaraties voor; de SVB toetst en betaalt de zorgverlener uit. Dit systeem, ingevoerd om fraude en oneigenlijk gebruik tegen te gaan, zorgt dat uitgaven herleidbaar zijn tot goedgekeurde overeenkomsten. Het Zvw-pgb valt buiten het trekkingsrecht: daar keert de zorgverzekeraar rechtstreeks uit op basis van vastgestelde afspraken.
Welke voorwaarden en toetsing gelden er?
Voor toekenning toetst de verstrekker of het pgb passend en verantwoord is. Kernvoorwaarden zijn dat de budgethouder (of een vertegenwoordiger) de aan het pgb verbonden taken kan uitvoeren: overzicht houden, zorg inkopen, kwaliteit bewaken en administratie voeren. Wie dit niet zelfstandig kan, moet eengewaarborgde hulpaanwijzen. Verder moet de ingekochte zorg van goede kwaliteit zijn en aansluiten bij de indicatie of het ondersteuningsplan.
De verstrekker beoordeelt vooraf via eenbewuste-keuzegesprekof budgetplan de geschiktheid, en controleert achteraf oprechtmatige en doelmatige besteding. Onrechtmatige uitgaven kunnen worden teruggevorderd. Kwaliteit van zorg valt onder dealgemene wettelijke kaderswaaronder de Wkkgz en, voor BIG-geregistreerde zorgverleners, de Wet BIG. De IGJ houdt toezicht op de kwaliteit van geleverde pgb-zorg.
Waar moeten zorgorganisaties en werkgevers op letten?
Zorgorganisaties die als formele zorgverlener uit een pgb betaald worden, sluiten een zorgovereenkomst met de budgethouder en moeten voldoen aan geldende cao's (zoals VVT), de Wtza-eisen en fiscale regels rond dienstverbanden of opdrachtovereenkomsten. Bij informele zorgverleners uit het netwerk gelden vaak lagere tarieven en beperktere arbeidsvoorwaarden. Voor bestuurders en inkoop is relevant dat pgb-financiering minder voorspelbare volumes oplevert dan gecontracteerde zin, wat consequenties heeft voor personeelsplanning enkosten van in- en uitstroom.
Wat zijn de belangrijkste aandachtspunten?
- Administratieve last:budgethouders zijn zelf verantwoordelijk voor overeenkomsten, declaraties en verantwoording.
- Werkgeverschap:bij meer dan een bepaald aantal werkdagen per week kan de budgethouder juridisch werkgever worden, met bijbehorende verplichtingen.
- Combinatie van wetten:een cliënt kan met verschillende pgb's uit meerdere domeinen te maken krijgen, elk met eigen regels.
- Toets op besteding:uitgaven buiten de indicatie of het budgetplan worden niet vergoed.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een pgb en zorg in natura?
Bij zorg in natura regelt de verstrekker de zorg via gecontracteerde aanbieders. Bij een pgb koopt de cliënt zelf zorg in, kiest zorgverleners en voert de administratie, binnen de grenzen van de indicatie of het ondersteuningsplan.
Wie beheert het pgb-budget?
Bij de Wlz, Wmo 2015 en Jeugdwet beheert de Sociale Verzekeringsbank het budget via het trekkingsrecht en betaalt zorgverleners uit na goedkeuring. Het Zvw-pgb keert de zorgverzekeraar rechtstreeks uit aan de budgethouder.
Wat is een gewaarborgde hulp bij een pgb?
Een gewaarborgde hulp is een persoon die de pgb-taken uitvoert als de budgethouder daartoe zelf onvoldoende in staat is. Bij het Wlz-pgb is aanwijzing van een gewaarborgde hulp verplicht wanneer de budgethouder niet zelfstandig regie kan voeren.