De Wet verplichte ggz (Wvggz) regelt sinds 1 januari 2020 het opleggen van verplichte geestelijke gezondheidszorg aan personen met een psychische stoornis die ernstig nadeel veroorzaken. Verplichte zorg loopt via een zorgmachtiging (rechter) of crisismaatregel (burgemeester), met de geneesheer-directeur als centrale verantwoordelijke.
Kort samengevat
- De Wvggz verving samen met de Wzd de oude Wet Bopz per 1 januari 2020.
- Verplichte zorg vereist een psychische stoornis én ernstig nadeel; ambulante dwang is mogelijk.
- De zorgmachtiging wordt door de rechter afgegeven; de crisismaatregel door de burgemeester.
- De geneesheer-directeur bewaakt rechtspositie, proportionaliteit en uitvoering van de verplichte zorg.
Wat is de Wet verplichte ggz (Wvggz)?
DeWet verplichte ggz (Wvggz)regelt onder welke voorwaarden en op welke wijze verplichte zorg mag worden verleend aan mensen met een psychische stoornis. De wet trad op 1 januari 2020 in werking en verving, samen met de Wet zorg en dwang (Wzd) voor de gehandicaptenzorg en ouderenzorg, de voormalige Wet Bopz. Kern van de Wvggz is dat verplichte zorg alleen is toegestaan als er sprake is vanernstig nadeeldat voortkomt uit of samenhangt met een psychische stoornis, en er geen minder ingrijpende alternatieven zijn.
Anders dan de Bopz is de Wvggz niet gebonden aan een gedwongen opname. Verplichte zorg kan ookambulantworden verleend, bijvoorbeeld thuis of in een polikliniek. Dit vraagt van instellingen een zorgvuldige registratie en organisatie rond proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid.
Hoe komt verplichte zorg tot stand?
De Wvggz kent twee hoofdroutes. Dezorgmachtigingis de reguliere procedure: de officier van justitie dient een verzoek in bij de rechter, onderbouwd met een medische verklaring van een onafhankelijk psychiater. De rechter toetst en kan een machtiging afgeven voor maximaal de wettelijk toegestane termijnen. Decrisismaatregelis bedoeld voor acute situaties: de burgemeester legt deze op na een medische verklaring, waarna de rechter binnen de wettelijke termijn een machtiging tot voortzetting kan verlenen.
Welke vormen van verplichte zorg zijn mogelijk?
De wet somt limitatief op welke vormen van verplichte zorg kunnen worden ingezet, waaronder:
- toediening van medicatie;
- beperking van de bewegingsvrijheid of insluiting;
- opname in een accommodatie;
- het uitoefenen van toezicht;
- onderzoek aan lichaam of kleding.
Elke vorm moet expliciet in de zorgmachtiging of crisismaatregel zijn opgenomen en periodiek worden geëvalueerd.
Wat is de rol van de geneesheer-directeur?
Degeneesheer-directeuris binnen de Wvggz de spil in de uitvoering en bewaking van verplichte zorg. Deze psychiater (of arts met specifieke bevoegdheid) is verantwoordelijk voor de algehele gang van zaken rond verplichte zorg in de instelling, ziet toe op de rechtspositie van de betrokkene en beoordeelt of verplichte zorg nog noodzakelijk en proportioneel is. De geneesheer-directeur kan verplichte zorg beëindigen, tijdelijk onderbreken (verlof) of wijzigen binnen de kaders van de machtiging.
| Maatregel | Beslisser | Toepassing |
|---|---|---|
| Zorgmachtiging | Rechter | Reguliere, geplande verplichte zorg |
| Crisismaatregel | Burgemeester | Acute situaties |
| Voortzetting crisismaatregel | Rechter | Verlenging na crisis |
Welke aandachtspunten gelden voor zorgorganisaties?
De Wvggz stelt hoge eisen aan zorgvuldigheid en administratie. Instellingen moeten voldoen aan deWet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz)en staan onder toezicht van deInspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), die specifiek toeziet op de toepassing van verplichte zorg en het gebruik van dwang. Zorgverleners moeten BIG-geregistreerd en bevoegd zijn conform deWet BIG. De administratieve last van de Wvggz is aanzienlijk: het bijhouden van vormen van verplichte zorg, evaluaties en klachtprocedures vraagt personele capaciteit.
Voor bestuurders en HR is de wet ook relevant vanwege werkdruk en personeelsinzet. Verplichte zorg en de bijbehorende administratie beïnvloeden roosters, verzuim en verloop. Wie de financiële impact van uitval wil doorrekenen, kan terecht bij onzerekentools, waaronder een instrument omverzuimkosten te berekenen. Betrokkenen hebben verder recht op ondersteuning door een patiëntenvertrouwenspersoon en op toegang tot een onafhankelijke klachtencommissie.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen de Wvggz en de Wzd?
De Wvggz geldt voor mensen met een psychische stoornis binnen de ggz, terwijl de Wet zorg en dwang (Wzd) van toepassing is op mensen met een verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening zoals dementie. Beide vervingen per 2020 de Wet Bopz, maar kennen verschillende procedures en beslissers.
Kan verplichte zorg ook ambulant, buiten een instelling, worden verleend?
Ja. Anders dan onder de Wet Bopz is verplichte zorg onder de Wvggz niet gebonden aan opname. Verplichte zorg kan ook thuis of poliklinisch plaatsvinden, mits opgenomen in de zorgmachtiging en getoetst op proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid.
Wie houdt toezicht op de uitvoering van de Wvggz?
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt extern toezicht op de toepassing van verplichte zorg en dwang. Binnen de instelling bewaakt de geneesheer-directeur de rechtspositie en noodzaak van verplichte zorg. Betrokkenen kunnen daarnaast een klacht indienen bij de onafhankelijke klachtencommissie.